16.2. CHỈ THỊ SINH HỌC DÙNG CHO TIỆT KHUẨN

 

Chỉ thị sinh học dùng cho tiệt khuẩn là những chế phẩm sinh học đă tiêu chuẩn hóa, được sản xuất từ các vi sinh vật chọn lọc, dùng để đánh giá hiệu quả của các qui tŕnh tiệt trùng. Chỉ thị sinh học thường được sản xuất bằng cách cấy một lượng bào tử vi sinh vật chỉ thị lên vật mang trơ, ví dụ băng giấy lọc, bản mỏng thủy tinh hay ống plastic, sau đó đóng gói vật mang đă cấy khuẩn vào bao b́ thích hợp nhằm bảo vệ sản phẩm tránh bị biến chất và tạp nhiễm. Vật liệu dùng làm bao gói phải bền, không bị phân hủy trong quá tŕnh tiệt trùng, nhưng phải cho tác nhân tiệt trùng thấm vào bên trong để tiếp xúc với vi khuẩn. Hỗn dịch bào tử vi khuẩn đóng trong ống thuỷ tinh kín cũng có thể được dùng làm chỉ thị sinh học.

Đối với các chế phẩm lỏng, có thể cấy trực tiếp bào tử vi khuẩn chỉ thị vào một số đơn vị đóng gói đại diện của sản phẩm cần tiệt trùng hay vào chất lỏng có thành phần gần giống sản phẩm, nếu không thể cấy trực tiếp vào sản phẩm thật. Trong trường hợp này, phải có biện pháp kiểm tra thích hợp để đảm bảo bản thân chế phẩm hay sản phẩm giả  đều không có khả năng ức chế vi khuẩn chỉ thị.

Các thông tin bắt buộc phải cung cấp kèm theo mỗi chỉ thị sinh học bao gồm: tên loài vi khuẩn dùng làm vi sinh vật đối chiếu, số định danh ṇi của bảo tàng giống gốc, số lượng bào tử sống trên mỗi vật mang, hạn dùng và trị số D. Trị số D là tham số tiệt trùng (khoảng thời gian hoặc liều hấp thụ)  cần để làm giảm lượng bào tử sống xuống c̣n 10% so với lượng ban đầu. Chỉ thị sinh học có thể gồm hai hay nhiều loài vi khuẩn trên một vật mang, nhưng không được lẫn tạp khuẩn. Ngoài ra, trên nhăn chỉ thị sinh học phải cung cấp thông tin về môi trường nuôi cấy và điều kiện ủ.

Để kiểm tra một qui tŕnh tiệt trùng, đặt chỉ thị sinh học tại vị trí được giả định, hoặc đă được xác định trước bằng phương pháp vật lư thích hợp khi có thể, là nơi mà tác nhân tiệt trùng khó luân chuyển đến nhất trong buồng tiệt trùng. Sau khi cho tiếp xúc với tác nhân tiệt trùng, chuyển vật mang vào trong môi trường dinh dưỡng thích hợp trong điều kiện vô trùng và đem ủ. Đối với chỉ thị sinh học đóng trong ống thuỷ tinh kín có chứa sẵn môi trường dinh dưỡng th́ đem ủ ngay.

 

Các vi khuẩn chỉ thị được chọn lựa theo nguyên tắc:

a) sức đề kháng của vi khuẩn chỉ thị đối với phương pháp tiệt trùng đă cho phải lớn hơn sức đề kháng tất cả các vi khuẩn gây bệnh và các vi khuẩn có khả năng nhiễm vào sản phẩm cần tiệt trùng,

b) không gây bệnh,

c) dễ nuôi cấy.

 

Sau khi ủ, nếu quan sát thấy vi khuẩn chỉ thị phát triển, chứng tỏ qui tŕnh tiệt trùng đă sử dụng không đạt yêu cầu.

 

1. Tiệt trùng bằng nhiệt ẩm:

Qui tŕnh tiệt trùng bằng nhiệt ẩm thường  dùng chỉ thị sinh học để thẩm định là bào tử của vi khuẩn Bacillus stearothermophilus (ví dụ: ATCC 7953, NCTC 10007, NCIMB 8157, hay CIP 52.81). Số lượng bào tử sống trên mỗi vật mang phải từ 5 x 105 trở lên. Trị số D ở 121 ± 1 oC (kư hiệu D121) phải lớn hơn 1,5 phút. Phải kiểm tra để bảo đảm ở chế độ tiệt trùng 121 ± 1 oC trong 6 phút chỉ thị sinh học vẫn c̣n vi khuẩn sống, nhưng bị diệt hoàn toàn ở chế độ tiệt trùng 121 ± 1 oC trong 15 phút.

 

2. Tiệt trùng bằng nhiệt khô:

Qui tŕnh tiệt trùng bằng nhiệt khô thường  dùng chỉ thị sinh học để thẩm định là bào tử của vi khuẩn Bacillus subtilis (ví dụ: var. niger ATCC 9372, NCIMB 8058, CIP 77.18). Số lượng bào tử sống trên mỗi vật mang không được ít hơn 1 x 105 và trị số D ở 160 oC phải từ 5 – 10 phút. Trong trường hợp tiệt trùng ở nhiệt độ cao hơn 220 oC, ví dụ tiệt trùng và khử chất gây sốt các dụng cụ thủy tinh, có thể dùng nội độc tố vi khuẩn bền nhiệt thay cho bào tử vi khuẩn (xem phụ lục Các phương pháp tiệt trùng để biết thêm chi tiết).

 

3. Tiệt trùng bằng bức xạ ion hóa:

Chỉ thị sinh học có thể được sử dụng để kiểm tra mỗi lô tiệt trùng trong điều kiện sản xuất b́nh thường hay như một biện pháp bổ sung để thẩm định phương pháp tiệt trùng bằng bức xạ ion hóa. Thường dùng bào tử của vi khuẩn  Bacillus pumilus (ví dụ: ATCC 27.142, NCTC 10327, NCIMB 10692, CIP 77.25). Số lượng bào tử sống trên mỗi vật mang không được ít hơn 1 x 107. Trị số D không được nhỏ hơn 1,9 kGy. Phải kiểm tra để bảo đảm không c̣n vi khuẩn sống sau khi cho chỉ thị sinh học tiếp xúc với bức xạ ion hóa ở liều hấp thu 25 kGy (liều hấp thu tối thiểu).

 

4. Tiệt trùng bằng chất khí:

Chỉ thị sinh học được sử dụng trong tất cả các qui tŕnh tiệt trùng bằng chất khí, cả trong thẩm định hiệu quả triệt trùng của qui tŕnh lẫn trong điều kiện vận hành b́nh thường. Với tác nhân tiệt trùng là ethylen oxyd, thường dùng bào tử của vi khuẩn Bacillus subtilis (ví dụ: var. niger ATCC 9372, NCIMB 8058, CIP 77.18). Số lượng bào tử sống trên mỗi vật mang không được ít hơn 5 x 105. Trị số D phải lớn hơn 2,5 phút khi tiến hành tiệt trùng ở 54 oC, độ ẩm tương đối RH = 60% và nồng độ ethylen oxyd trong khí mang là 600 mg/l. Phải kiểm tra để bảo đảm không c̣n vi khuẩn sống sau khi xử lư chỉ thị sinh học trong 60 phút ở điều kiện nêu trên, nhưng phải c̣n vi khuẩn sống khi xử lư trong 15 phút ở 30 oC (30 oC, RH = 60%, 600 mg/l). Để kiểm tra khả năng sức đề kháng của bào tử với tác nhân tiệt khuẩn khi thiếu độ ẩm, cho chỉ thị sinh học tiếp xúc với ethylen oxyd nồng độ 600 mg/l ở nhiệt độ 54 oC trong 60 phút không có độ ẩm, phải c̣n vi khuẩn sống.