H TIU (Qua)

Fructus Piperis nigri

 

Qua ã lm kh cua cy H tiu (Piper nigrum L.) gm hai loai: Toan b qua gn chin (Hồ tiu en), hoặc quả a bo thit qua, phi kh (H tiu trng hay h tiu so), ho H tiu (Piperaceace).

M ta

H tiu en: Qua hinh cu, ng kinh 3,5 - 5 mm. Mt ngoai mau nu en, co nhiu vt nhn hinh mạng li ni ln. u qua co vt cua voi nhuy nho hi ni ln, gc qua co vt seo cua cung qua. Cht cng. Phần thịt qua co th boc ra c. Vo qua trong mau trng tro hoc mau vang nhat; mt ct ngang mau vang nhạt. Qua co cht bt, trong co l hng nho l vị tr của nội nhũ. Mui thm, vi cay.

H tiu so: Mt ngoai mau trng tro hoc mau trng vang nhat, nhn.

Vi phu

Vo qua ngoai cu tao bi mt lp t bao xp khng u va hi un ln. Vong m cng xp sat vo qua ngoai. T bao m cng hinh nhiu canh, thanh day, khoang hep, co ng trao i ro, xp thanh am sat nhau thanh nhiu vong lin tuc. Vo qua gia: vung ngoai cu tao bi t bao nho, thnh mong, nhn nheo, bi bep, keo dai theo hng tip tuyn, co nhiu t bao cha tinh du. Vo qua trong gm t bao m cng thanh day phia trong va hai bn thanh hinh ch U. Mt lp t bao vo hat xp u n, thnh mong. Vung ngoai nhu rt rng, phia ngoai gm 2-3 lp t bao nho thnh mong, sat vo hat; phia trong gm t bao ln hn, thnh mong cha nhiu tinh bt va t bao tit tinh du. i din vi cung qua co mt vung ni nhu rt nho, cy mm nm trong ni nhu.

Bt

H tiu en: Bt mau tro thm, t bao a vo ngoai hinh gn vung, ch nht hoc khng u, ng kinh 19-66 m, thanh tng i day. T bao a vo qua trong hinh a giac, ng kinh 20-30 m, nhin mt bn co hinh vung, thanh t bao co mt mt mong. T bao vo hat hinh a giac, mau nu, thanh day mong khng u va co hinh chui hat. Giot du tng i it, hinh tron, ng kinh 51-75 m. Hat tinh bt rt nho, thng tu tp lai thanh khi.

ịnh tinh

A. Ly 5 g bt dc liu, thm 3 ml amoniac m c (TT), trn cho thm u, thm 15 ml cloroform (TT), lc, un hi lu trong 15 phut, loc. Cho dich loc vao binh gan, thm 10 ml dung dịch acid sulfuric 2% (TT), lc mạnh trong 1 phut, yn cho dung dich tach thanh 2 lp, gan ly phn acid, loc trong lp acid lam cac phan ng sau:

Ly 1 ml dich chit acid, thm 2 giot thuc th Bouchardat (TT), yn 5 phut dung dich se uc.

Ly 1 ml dich chit acid, thm 6 giot thuc th Mayer (TT), yn 5 phut dung dich se uc.

B. Phng phap sc ky lp mong (Phu luc 5.4)

Ban mong: Silica gel G

Dung mi khai trin: Cyclohexan - ethylacetat aceton (7 : 3 : 1)

Dung dich th: Ly khoang 0,5g bt dc liu th, thm 20 ml ethanol (TT), un cach thuy 15 phut, ly dich loc lam dung dich th.

Dung dich i chiu: Dung dich piperin trong ethanol co ham lng 4 mg/ml. Nu khng co piperin, ly khoang 0,5 g bt H tiu (mẫu chuẩn), chit nh dung dich th.

Cach tin hanh: Chm ring bit ln ban mong 5 l dung dich th va 2 l dung dich i chiu. Sau khi khai trin xong, ly ban mong ra kh nhit phong ri phun dung dich acid sulfuric 10% trong ethanol (TT). Sy ban mong 100oC cho ti khi xut hin ro cac vt. Sc ky cua dung dich th phai co cac vt co cung mau sc va gia tri Rf vi cac vt trn sc ky cua dung dich i chiu.

Hoc

Ban mong: Silica gel G a hoat hoa 110 oC trong 1 gi.

Dung mi khai trin: Benzen ether dầu hoả (8:2)

Dung dich th: Ct tinh du t 10 g dc liu bng phng phap ct ko hi nc (Phu luc 12.7). Pha loang 0,2 ml tinh du vi 0.5 ml cloroform (TT) c dung dich th.

Dung dich i chiu: Ly 10 g bt H tiu, tin hanh chit tinh du nh dung dich th.

Cach tin hanh: Chm ring bit ln ban mong 5 ml dung dich th va dung dich i chiu. Sau khi trin khai, phi kh ban mong trong khng khi, phun dung dich vanilin 1% trong acid sulfuric (TT). Sy ban mong 100 oC trong 10 phut, mau sc va vi tri cua cac vt trn sc ky cua dung dich th phai tng ng vi cac vt trn sc ky cua dung dich i chiu.

ộ ẩm

Khng qua 11% ( Phu luc 9.6, 1 g, 105 oC, 4 gi).

Ty l vun nat

Hat lep: 100 hat h tiu phai cn c it nht 4 g (Phụ lục 12.12).

Ham lng tinh du

Khng di 2.5% tnh theo dợc liệu kh kiệt (Phu luc 12.7).

Chất chiết ợc trong dợc liệu

Khng t hn 8,0%, tnh theo dợc liệu kh (Phụ lục 12.10).

Tiến hnh theo phng php chiết nng, dng ethanol 96% (TT) lm dung mi.

Ch bin

Thu hoạch vo cuối ma thu ến ma xun nm sau, hi lấy quả xanh thẫm khi chm quả xuất hiện 1-2 quả chn ỏ hay vng, phi hay sấy kh ở 40 - 50 oC, quả ngả sang mu en thm gọi l Hồ tiu en (hắc Hồ tiu). Còn hi quả lc thật chn ỏ, ngm dới nớc chảy 3- 4 ngy, st bỏ thịt quả v vỏ en, phi kh. Dợc liệu c mu trng ng, vị cay gọ l Bạch Hồ tiu (Hồ tiu sọ).

Bo chế

Loại bỏ tạp chất, vụn nt, khi dng tn thnh bột mịn.

Bảo quản

Ni kh, mt, trong bao bì kn.

Tnh vị, qui kinh

Tn, nhiệt. Quy vo kinh vị, ại trng.

Cng nng, chủ trị

n trung tn hn, kiện vị chỉ au. Chủ trị: Vị hn gy nn mửa, tiu chảy au bụng v kh tiu, chn n.

Cch dng, liều lợng

Ngy 0,6 1,5 g, dạng thuốc bột, dng ngoi lợng thch hợp.

King kỵ

m h, hoả vợng, trĩ, to bn khng nn dng.