GẤC (Hạt)

Semen Momordicae cochinchinensis

Ṃc mít tử

 

Hạt đã bóc áo hạt, phơi hay śy kh, ĺy từ quả chín của cy Ǵc [Momordica cochinchinensis (Lour.) Spreng.], họ Bí (Cucurbitaceae).

M tả

Hạt g̀n tròn, dẹt, giữa hơi ph̀ng ln, đường kính 2- 4 cm, dày 0,5 cm. Vỏ hạt cứng màu nu đen, mép có răng tù và ṛng. Phía trong vỏ cứng có màng mỏng như nhung, màu lục xám, trn mặt có những v́t dài nhỏ màu nu. Hai lá m̀m màu trắng ngà ép vào nhau, có ch́t d̀u. Mùi đặc bịt, vị đắng.

Ḅt

Màu vàng xám, t́ bào m cứng hình tròn hay b̀u dục, thành dày hóa g̃, mép lượn sóng, đường kính 50 120 μm, có khoang rõ ṛt, hẹp. T́ bào m m̀m của lá m̀m có hình nhìu cạnh, chứa d̀u béo và hạt aleuron. Kh́i d̀u hình tròn, đường kính 30 - 70 μm, có vn lưới rõ trn b̀ mặt.

Định tính

A. Ĺy 2 g ḅt dược lịu th, thm 20 ml ether (TT), ngm ́m khoảng 30 phút, lọc. Ĺy 2 ml dịch lọc, b́c hơi trn cách thủy đ́n kh. Thm ṃt ít ḅt natri sulfat khan (TT) vào cặn, đun nóng, sẽ có bọt và hơi cay màu trắng b́c ln.

B. Ĺy 1 g ḅt dược lịu th, thm 10 ml ethanol 70% (TT), đun trn cách thủy 30 phút (nếu cạn th thm ethanol 70% vừa đủ thể tch), lọc. Lấy 2 ml dịch lọc c trn cch thủy tới cắn sền sệt. Thm vo cắn 20 ml nước nóng, khúy đ̀u, để nguội, lọc. Ĺy 10 ml dịch lọc cho vào ống nghiệm, lắc mạnh theo chìu dọc của ́ng nghịm 15 pht. Để yn 15 pht thấy c bọt bền cao khoảng 0,6 cm.

Đ̣ ̉m

Khng quá 10% (Phụ lục 9.6).

Chế biến

Thu hi quả chn vo ma đng, bổ ra v phơi cho se, loại bỏ vỏ thịt quả, lấy hạt phơi hoặc sấy kh.

Bo chế

Mộc miết tử sống: Tch bỏ phần vỏ hạch cứng, lấy nhn, để nguyn hoặc mi với dấm để bi.

Bột mộc miết tử sương: Sao nhn hạch mộc miết tử sạch, nghiền nt, bọc vo giấy bản v p để loại hết chất dầu được bột trắng như sương.

Bảo quản

Để nơi kh ro.

Tnh vị, qui kinh

Khổ, cam, n, c độc. Quy vo kinh can, tỳ vị.

Cng năng, chủ trị

Tn kết tiu sưng, giải độc. Chủ trị: Sưng vim, nhũ ung, tắc tia sữa, trng nhạc, trĩ, d hậu mn, chấn thương, ứ huyết.

Cch dng, liều lượng

Ngy dng 0,9 - 1,2 g dạng uống. Dng ngoi với một lượng bột thch hợp trộn với dầu hay dấm đắp tại chỗ, hoặc mi để bi, hoặc ngm rượu để bp chỗ bị sưng dập.

King kỵ

Thận trọng đối với phụ nữ c thai.