GẤC (Áo hạt)

Arillus Momordicae cochinchinensis

 

Áo hạt lấy từ hạt quả chín đem phơi hoặc sấy khô của cây Gấc (Momordica cochinchinensis (Lour.) Spreng., họ Bí (Cucurbitaceae).

Mô tả

Dược liệu là những màng dày khoảng 1 mm, dài 2 -3 cm, rộng 2 – 2,5 cm, màu đỏ cam, bề mặt  nhăn nheo. Thể chất khô gịn, dễ gẫy vụn, mùi hăng nhẹ; vị nhạt.

Bột

Bột màu đỏ cam, soi kính hiển vi thấy: Mảnh mô mềm gồm các tế bào h́nh đa giác, kích thước tương đối đều, thành hơi dày, xếp sít nhau, đều đặn. Nhiều hạt dầu tṛn nhỏ màu cam. Rải rác có các khối chất màu nâu đen.

Định tính

Phương pháp sắc kư lớp mỏng (Phụ lục 5.4).

Bản mỏng: Silica gel G

Dung môi khai triểnCyclohexan - Ether ethylic (4 : 1)

Dung dịch thử: Lấy 1 g bột thô dược liệu, thêm 10 ml ether dầu (40 – 60 0C) (TT), ngâm trong 1 giờ, lọc. Cô đến cắn. Hoà cắn trong 1 ml ether dầu (40 - 60 0C) (TT)  làm dung dịch chấm sắc kư.

Dung dịch đối chiếu: Dung dịch b-Caroten nồng độ 0,1 mg/ml trong ether dầu (40 – 60 0C) (TT).

Cách tiến hành: Chấm riêng biệt lên bản mỏng 10 ml mỗi dung dịch trên. Triển khai sắc kư cho đến khi dung môi đi được khoảng 12- 13 cm, lấy bản mỏng ra, để khô ở nhiệt độ pḥng, quan sát dưới ánh sáng tự nhiên.

Trên sắc kư đồ của dung dịch thử phải có vết chính cùng màu, cùng Rf với vết của b-caroten đối chiếu.

Độ ẩm      

Không quá 10% (Phụ lục 12.13). Dùng khoảng 10 g dược liệu.

Tạp chất

Không quá 1% ( Phụ lục 12.11)

Tỷ lệ vụn nát

Qua rây có kích thước mắt rây 4 mm: Không quá 5% (Phụ lục 12.12)

Tro toàn phần

Không quá 10%  (Phụ lục 9.8 ).

Chất chiết được trong dược liệu

Cân chính xác 10 g bột dược liệu vào một b́nh nón nút mài dung tích 250 ml. Thêm 100 ml  ether dầu hoả (40 0C – 60 0C), đun hồi lưu trên cách thuỷ ấm trong 30 phút. Để lắng, gạn lấy dịch chiết. Chiết như trên 02 lần nữa, mỗi lần với 50 ml ether dầu hoả (40 0C – 60 0C). Lọc dịch chiết và tập trung các dịch lọc vào một chén đă cân b́, cô dịch lọc trên cách thuỷ đến khi hết ether dầu hoả. Để nguội trong b́nh hút ẩm. Cân và tính kết quả.

Hàm lượng cắn dầu trong dược liệu khô kiệt không được dưới 8,0%.

Chế biến

Quả gấc chín, bổ lấy hạt, phơi hoặc sấy hay đồ chín cho bớt dính, bóc lấy áo hạt, ép lấy dầu hoặc phơi hoặc sấy khô ở nhiệt độ 40 – 60 oC. Màng áo hạt gấc dùng chế dạng dầu gấc.

Bảo quản

Để nơi khô, mát.

Tính vị qui kinh

Vị ngọt, tính b́nh. vào kinh can, tỳ, vị.

Công năng chủ trị

Bổ tỳ, thanh can sáng mắt. Dùng cho trẻ con chậm lớn, phụ nữ mang thai, cho con bú, bệnh khô mắt, quáng gà

Cánh dùng, liều lượng

Dạng dầu. Người lớn 10 – 20 giọt /ngày (2 lần/ngày). Trẻ em: 5 – 10 giọt /ngày.