VẮC XIN BẠCH HẦU - UỐN VÁN – HO GÀ HẤP PHỤ (DTP)

Vaccinum diphtheriae tetani et pertussis adsorbatum

 

 

Định nghĩa

Vắc xin bạch hầu-uốn ván-ho gà là một hỗn hợp gồm các giải độc tố bạch hầu, uốn ván tinh chế hấp phụ và vắc xin ho gà toàn tế bào hoặc vắc xin ho gà vô bào.

Sản xuất

Sản xuất giải độc tố bạch hầu

Vắc xin bạch hầu được sản xuất dựa vào hệ thống chủng gốc. Chủng Corynebacterium diphtheriae dùng cho sản xuất phải tuân thủ theo quy định về hệ thống chủng gốc và được nuôi cấy trên môi truờng lỏng thích hợp. Cuối giai đoạn nuôi cấy, cần kiểm tra tính thuần khiết để loại bỏ những loạt nuôi cấy đơn bị nhiễm tạp. Xác định hàm lượng độc tố bạch hầu (Lf/ml) bằng phản ứng lên bông. Các mẻ gặt đơn có thể hỗn hợp lại để giải độc bằng Formaldehyd và tinh chế theo phương pháp thích hợp.

Giải độc tố bạch hầu tinh chế được kiểm tra vô khuẩn, tính độc đặc hiệu, tính hồi độc, độ tinh sạch của kháng nguyên trước khi pha chế vắc xin bán thành phẩm cuối cùng.

Kiểm tra tính vô khuẩn

Tiến hành thử nghiệm vô khuẩn trên môi trường canh thang ThioglycolatSoybean Casein với mẫu giải độc tố bạch hầu tinh chế: 10 ml giải độc tố bạch hầu cho mỗi môi trường.

Cách tiến hành và tiêu chuẩn chấp thuận: Phụ lục 15.7.

Kiểm tra tính độc đặc hiệu

Tiêm dưới da ít nhất 500 Lf của giải độc tố bạch hầu tinh chế chứa trong thể tích 1 ml vào mỗi trong số 5 chuột lang khoẻ mạnh, trọng lượng 250 – 350 g/con chưa sử dụng vào bất cứ mục đích ǵ trước đó. Theo dơi chuột trong ṿng 42 ngày sau tiêm, nếu thấy bất kỳ triệu chứng nào hay bị chết do độc tố bạch hầu th́ lô giải độc tố bạch hầu tinh chế này không đạt về tính an toàn đặc hiệu. Nếu có hơn một chuột lang thử nghiệm bị chết trong thời gian theo dơi v́ bất kỳ nguyên nhân nào th́ phải nhắc lại thử nghiệm. Nếu có hơn một chuột lang thử nghiệm bị chết trong lần thử nghiệm thứ hai th́ lô giải độc tố bạch hầu tinh chế này cũng không đạt về tính an toàn đặc hiệu.

Kiểm tra tính hồi độc

Sử dụng dung dịch đệm giống như dùng để pha vắc xin thành phẩm nhưng không có chất hấp phụ để pha loăng giải độc tố bạch hầu tinh chế sao cho có chứa hàm lượng giải độc tố tương đương như trong vắc xin thành phẩm (35 Lf/ml); chia thành 2 phần tương đương nhau và ủ mỗi phần của dung dịch này ở nhiệt độ khác nhau (5 ± 3OC và 37OC) trong 6 tuần. Mỗi trong 2 mẫu thử sau khi ủ được đưa ra kiểm tra tính hồi độc của độc tố bạch hầu bằng cách tiêm dưới da cho 5 chuột lang khoẻ mạnh, trọng lượng 250 – 350 g/con.

Giải độc tố bạch hầu tinh chế đạt yêu cầu về thử nghiệm tính hồi độc khi các chuột thử nghiệm đều khoẻ mạnh, lên cân và không có chuột nào có dấu hiệu về phản ứng do độc tố bạch hầu trong 6 tuần theo dơi.

Kiểm tra độ tinh sạch của kháng nguyên bạch hầu

Giải độc tố bạch hầu tinh chế phải đạt không ít hơn 1500 Lf/mg Nitrogen  protein.

Sản xuất giải độc tố uốn ván

Vắc xin uốn ván được sản xuất dựa vào hệ thống chủng gốc. Chủng Clotridium tetani dùng cho sản xuất phải tuân thủ theo quy định về hệ thống chủng gốc và được nuôi cấy trên môi truờng thích hợp. Cuối giai đoạn nuôi cấy, cần kiểm tra tính thuần khiết để loại bỏ những loạt nuôi cấy đơn bị nhiễm tạp. Xác định hàm lượng độc tố uốn ván (Lf/ml) bằng phản ứng lên bông. Các mẻ gặt đơn có thể hỗn hợp lại để giải độc bằng Formaldehyd và nhiệt độ; tinh chế theo phương pháp thích hợp.

Số lượng Lf trong vắc xin uốn ván bán thành phẩm tùy thuộc vào công thức gốc của từng nhà sản xuất nhưng không được quá 25 Lf trong một liều đơn cho người nếu sử dụng nhiều hơn một liều cho phác đồ tiêm miễn dịch cơ bản.

Giải độc tố uốn ván tinh chế được kiểm tra vô khuẩn, tính độc đặc hiệu, tính hồi độc, độ tinh sạch của kháng nguyên trước khi pha chế vắc xin bán thành phẩm cuối cùng.

Kiểm tra tính vô khuẩn

Tiến hành thử nghiệm vô khuẩn trên môi trường canh thang Thioglycolat và Soybean Casein với mẫu giải độc tố uốn ván tinh chế: 10 ml giải độc tố uốn ván cho mỗi môi trường.

Cách tiến hành và tiêu chuẩn chấp thuận: Phụ lục 15.7.

Kiểm tra tính độc đặc hiệu

Tiêm dưới da ít nhất 500 Lf của giải độc tố uốn ván tinh chế chứa trong thể tích 1 ml vào mỗi trong số 5 chuột lang khoẻ mạnh, trọng lượng 250 – 350 g/con chưa điều trị bất cứ ǵ trước đó. Theo dơi chuột trong ṿng 21 ngày sau tiêm, nếu thấy bất kỳ triệu chứng nào hay bị chết do độc tố uốn ván th́ lô giải độc tố uốn ván tinh chế này không đạt về tính an toàn đặc hiệu. Nếu có hơn một chuột lang thử nghiệm bị chết trong thời gian theo dơi v́ bất kỳ nguyên nhân nào th́ phải nhắc lại thử nghiệm. Nếu có hơn một chuột lang thử nghiệm bị chết trong lần thử nghiệm thứ hai th́ lô giải độc tố uốn ván tinh chế này cũng không đạt về tính an toàn đặc hiệu.

Kiểm tra tính hồi độc

Sử dụng dung dịch đệm dùng để pha vắc xin thành phẩm nhưng không có chất hấp phụ để pha loăng giải độc tố uốn ván tinh chế sao cho có chứa hàm lượng giải độc tố tương đương như trong vắc xin thành phẩm (12,5 Lf/ml); chia thành 2 phần tương đương nhau và ủ mỗi phần của dung dịch này ở nhiệt độ khác nhau (5 ± 3OC và 37OC) trong 6 tuần. Mỗi trong 2 mẫu thử sau khi ủ được đưa ra kiểm tra tính hồi độc của độc tố uốn ván bằng cách tiêm dưới da cho 5 chuột lang khoẻ mạnh, trọng lượng 250 – 350 g/con.

Giải độc tố uốn ván tinh chế đạt yêu cầu về thử nghiệm tính hồi độc khi các chuột thử nghiệm đều khoẻ mạnh, lên cân và không có chuột nào có dấu hiệu về phản ứng do độc tố uốn ván trong 3 tuần theo dơi.

Kiểm tra độ tinh sạch của kháng nguyên uốn ván

Giải độc tố uốn ván tinh chế phải đạt không ít hơn 1000 Lf/mg Nitrogen  protein.

Sản xuất nước cốt ho gà bất hoạt:

Nước cốt ho gà được sản xuất dựa vào hệ thống chủng gốc. Chủng Bordertella pertussis dùng cho sản xuất vắc xin ho gà phải tuân thủ theo quy định về hệ thống chủng gốc và được nuôi cấy trên môi truờng thích hợp. Việc lựa chọn chủng nuôi cấy, môi trường và phương pháp nuôi cấy thích hợp nhằm tạo ra vắc xin ho gà thành phẩm có được 3 ngưng kết nguyên 1; 2; 3. Từng chủng được nuôi cấy 24 - 72 giờ trong môi trường lỏng hoặc đặc. Không được dùng máu người hoặc các sản phẩm từ máu người trong bất kỳ môi trường nuôi cấy chủng ho gà nào để sản xuất vắc xin ho gà. Môi trường dùng trong giai đoạn nuôi cấy ho gà cuối cùng cũng không được phép có máu hoặc sản phẩm của máu.

Sau khi nuôi cấy, gặt và rửa sinh khối vi khuẩn ho gà để loại bỏ các chất c̣n tồn dư của môi trường nuôi cấy; pha thành hỗn dịch ho gà với nước muối sinh lư vô khuẩn thành hỗn dịch nước cốt ho gà cô đặc.

 Kiểm tra tính thuần khiết của các mẻ gặt đơn

Lấy mẫu từ các mẻ gặt đơn để kiểm tra tính thuần khiết bằng phương pháp nhuộm soi kính hiển vi hoặc cấy vào môi trường nuôi cấy thích hợp. Các mẻ gặt đơn sẽ không được phép sử dụng vào việc pha chế bán thành phẩm khi phát hiện có nhiễm bất kỳ một loại ǵ khác vào sản phẩm.

Kiểm tra độ đục

Dùng bộ so độ đục chuẩn quốc tế hoặc đo OD (λ = 560 nm) của hỗn dịch nước cốt ho gà cô đặc (không được muộn hơn hai tuần sau khi gặt và trước khi huyền dịch vi khuẩn được đưa vào bất kỳ quy tŕnh pha chế nào tiếp theo) để xác định đậm độ của nước cốt ho gà cô đặc. Đậm độ nước cốt ho gà được sử dụng làm cơ sở để tính toán khi pha chế vắc xin bán thành phẩm cuối cùng.

Thành phần ho gà trong vắc xin DTP hỗn hợp không vượt quá 20 đơn vị độ đục quốc tế (IOU) trong một liều đơn vắc xin cho người. Tỷ lệ thành phần các chủng B. pertussis không được thay đổi khi hỗn hợp vắc xin, phải đăng kư rơ trong hồ sơ và được sự chấp thuận của cơ quan kiểm định quốc gia.

 Kiểm tra độ sóng sót

Hỗn dịch vi khuẩn ho gà được giết chết và giải độc bằng phương pháp được sự chấp thuận của cơ quan kiểm định quốc gia. Nếu các hóa chất được sử dụng để giết chết và giải độc vi khuẩn ho gà cũng phải được sự chấp thuận bởi cơ quan kiểm định quốc gia. Hỗn dịch vi khuẩn ho gà được giết chết bằng nhiệt độ trong khoảng thời gian thích hợp và được kiểm tra sự sống sót của các vi khuẩn này trên môi trường Border - Gengou. Sau khi bất hoạt, nước cốt ho gà được bảo quản ở  nhiệt độ 5 ± 3OC trong một khoảng thời gian cần thiết để giảm bớt tính độc.

Mỗi loạt nước cốt ho gà đơn sẽ không được dùng để pha chế vắc xin bán thành phẩm khi không đạt các tiêu chuẩn về vô khuẩn, khả năng bất hoạt hoàn toàn (kiểm tra độ sống sót), nhận dạng, khả năng phát triển, ngưng kết như chủng gốc B. pertussis.

Phương pháp sản xuất phải được thẩm định để chứng minh rằng sản phẩm khi kiểm định sẽ tuân thủ và đạt được các tiêu chuẩn như mô tả dưới đây.

Kiểm định vắc xin bán thành phẩm

Vắc xin bán thành phẩm được pha chế và hỗn hợp bởi một lượng thích hợp của giải độc tố bạch hầu và giải độc tố uốn ván đă được hấp phụ bởi hydrat aluminium phosphat hoặc aluminium hydroxid và hỗn thêm một lượng thích hợp của huyền dịch B. pertussis đă được bất hoạt; kết quả của sự hỗn hợp này khi tiêm vào cơ thể phải phù hợp về mặt sinh lư với máu. Hàm lượng B. pertussis của vắc xin bán thành phẩm phải không được vượt quá 20 IOU cho một liều đơn cho người. Nếu sử dụng 2 hoặc nhiều hơn số chủng B. pertussis th́ khi pha vắc xin bán thành phẩm phải tính toán sao cho tổng số đơn vị độ đục của các chủng ho gà đưa vào phải không thay đổi giữa các loạt vắc xin và không vượt quá 20 IOU cho một liều đơn cho người. Hàm lượng chất bảo quản trong vắc xin DTP hấp phụ phải không ảnh hưởng đến tính sinh miễn dịch của giải độc tố uốn ván, bạch hầu, vắc xin ho gà và không gây ra những phản ứng có hại cho người sử dụng.

Chỉ vắc xin bán thành phẩm cuối cùng nào tuân thủ và đạt các yêu cầu dưới đây mới được sử dụng để sản xuất thành phẩm.

Chất bảo quản kháng khuẩn

Xác định hàm lượng chất bảo quản kháng khuẩn trong vắc xin bán thành phẩm cuối cùng bằng phương pháp thích hợp. Hàm lượng chất bảo quản không được ít hơn 85% và không được nhiều hơn 115% của lượng chất bảo quản tiêu chuẩn cho vào vắc xin. Phụ lục 15.29.

Tính vô khuẩn

Tiến hành thử nghiệm vô khuẩn (thông thường kiểm tra trên môi trường thioglycolate và soybean casein) dùng 10 ml vắc xin để kiểm tra trên mỗi môi trường. Phụ lục 15.7.

Công hiệu: Tiến hành các thử nghiệm kiểm tra công hiệu như trong các phụ lục về công hiệu bạch hầu, uốn ván và ho gà.

Công hiệu bạch hầu

Công hiệu của giải độc tố hoặc thành phần bạch hầu trong vắc xin DTP được xác định bằng 1 trong 2 phương pháp:  trung hoà độc tố trên chuột lang hoặc chuẩn độ huyết thanh chuột nhắt trên tế bào Vero. Phụ lục 15.23.

Tiêu chuẩn chấp thuận: Vắc xin đạt yêu cầu về công hiệu bạch hầu nếu có không ít hơn 30 IU kháng độc tố bạch hầu trong một liều đơn vắc xin cho người với điều kiện 95% khoảng tin cậy của công hiệu t́m được nằm trong giới hạn từ 50 % đến 200%.  Nếu khoảng tin cậy 95% lớn hơn 50 – 200% th́ giới hạn cận dưới của  khoảng tin cậy của công hiệu phải ³ 30 IU trong 1 liều vắc xin cho người.

Công hiệu uốn ván

Công hiệu của giải độc tố uốn ván hoặc thành phần uốn ván trong vắc xin DTP được xác định bằng phương pháp so sánh liều hữu hiệu 50 % (ED50) của vắc xin chuẩn và vắc xin thử. Kết quả được tính theo phương pháp probit analysis. Phụ lục 15.22.

Tiêu chuẩn chấp thuận: Tiêu chuẩn công hiệu của thành phần uốn ván trong vắc xin DTP là 60 IU trong 1 liều đơn cho người với điều kiện 95 % khoảng tin cậy của thử nghiệm nằm trong khoảng 50% – 200%. Nếu khoảng tin cậy 95% lớn hơn 50 – 200 %, th́ giới hạn cận dưới của khoảng tin cậy của công hiệu phải lớn hơn 60 IU. 

Công hiệu ho gà

Công hiệu của vắc xin ho gà trong vắc xin DTP được xác định bằng cách so sánh liều hữu hiệu 50 % ( ED50) của vắc xin mẫu chuẩn so với vắc xin mẫu thử. Kết quả được tính bằng phương pháp probit analysis (phần mềm WHO program). Phụ lục 15.24.

Tiêu chuẩn chấp thuận: Tiêu chuẩn công hiệu của thành phần ho gà trong vắc xin DTP là không ít hơn 4 IU trong 1 liều đơn vắc xin cho người và giới hạn dưới của 95 % khoảng tin cậy của công hiệu t́m được không ít hơn 2 IU trong 1 liều đơn vắc xin cho người.

Tính độc đặc hiệu

Tính độc đặc hiệu của vắc xin bạch hầu – uốn ván – ho gà toàn tế bào được kiểm tra trên mẫu bán thành phẩm cuối cùng hay vắc xin thành phẩm khi cần thiết. Phụ lục 15.4.

Đối với thành phần bạch hầu và uốn ván :

Chọn 5 chuột lang, có trọng lượng 250g –350 g tiêm dưới da một lượng vắc xin tương đương với ít nhất 5 liều đơn cho người. Theo dơi chuột hàng ngày. Vắc xin đạt yêu cầu nếu không có chuột lang nào chỉ ra dấu hiệu liệt uốn ván hoặc triệu chứng nhiễm độc bạch hầu và ít nhất 80 % chuột sống trong thời gian 6 tuần. Nếu có chuột chết phải mổ để kiểm tra phủ tạng về dấu hiệu nhiễm độc bạch hầu (tuyến  thượng thận đỏ).

Đối với thành phần ho gà:

Dùng ít nhất 20 chuột nhắt trắng, trọng lượng 14 –16 g, cùng giới (nếu có cả 2 giới cần phân chia đều trong các nhóm) cho mỗi mẫu vắc xin thử và nhóm chứng. Mỗi chuột được tiêm vào ổ bụng 0,5 ml dung dịch chứa tối thiểu nửa liều đơn vắc xin cho người. Nhóm chứng được tiêm 0,5 ml nước muối sinh lư (tốt nhất chứa cùng hàm lượng chất bảo quản như có trong dung dịch tiêm cho nhóm thí nghiệm). Tổng trọng lượng các nhóm chuột được xác định vào 72 giờ và 7 ngày sau tiêm. Vắc xin đạt yêu cầu nếu đạt cả 3 tiêu chuẩn sau:

- Sau 72 giờ tổng trọng lượng chuột không ít hơn trước tiêm.

- Sau 7 ngày trọng lượng trung b́nh mỗi chuột không ít hơn 60 % so với nhóm chứng.

- Số chuột chết không quá 5 % tổng số chuột đă được tiêm.

Kiểm định vắc xin thành phẩm

 Nhận dạng

Thành phần bạch hầu, uốn ván, ho gà toàn tế bào trong vắc xin DTwP hấp phụ được tách gel bằng cách cho thêm citrat natri (C6H507Na32H20 ) với nồng độ 5% ủ ở 370 C trong 48 giờ. Sau đó ly tâm 2000 ṿng/ phút trong 15 phút. Nước nổi được dùng để nhận dạng thành phần bạch hầu và uốn ván bằng phản ứng lên bông, cặn ly tâm dùng để nhận dạng thành phần ho gà có trong vắc xin bằng phản ứng ngưng kết trên phiến kính với các huyết thanh kháng ho gà đặc hiệu. Phụ lục 15.19.

Vô khuẩn: Phụ lục 15.7.

An toàn chung

Thử nghiệm được tiến hành trên chuột nhắt trắng và chuột lang khoẻ mạnh. Tiêm vào ổ bụng cho 5 chuột nhắt trắng có trọng lượng 17 – 22g/con, mỗi con một nửa liều tiêm cho người; 2 chuột lang có trọng lượng 250 –350 g,  mỗi con một liều tiêm cho người nhưng không quá 1ml/con.

Vắc xin được coi là không có độc tính bất thường nếu tất cả các động vật thí nghiệm sống khoẻ mạnh và lên cân trong thời gian ít nhất 7 ngày thử nghiệm và không có dấu hiệu nhiễm độc.

Công hiệu: (Tiến hành kiểm tra ở mẫu vắc xin DTP thành phẩm khi chưa kiểm tra công hiệu trên vắc xin bán thành phẩm hoặc khi có chỉ định cần thiết). Phụ lục 15.22; 15.23; 15.24.

Tính chất vật lư, hoá học

Cảm quan

Kiểm tra h́nh dạng bên ngoài của vắc xin bằng mắt thường: Huyền dịch vắc xin chia thành 2 lớp, phần dung dịch phía trên trong suốt không màu hoặc vàng nhạt; lớp lắng cặn dưới đáy lọ có màu trắng xám.

Nhanh chóng tạo huyền dịch đồng nhất sau khi lắc nhẹ, không lẫn chất lạ.

Tính chất vật lư

Thể tích vắc xin mỗi lọ: thể tích ghi trên nhăn + 10%.

Tỷ lệ loại bỏ:

- Đối với vắc xin đa liều: £ 3%

- Đối với vắc xin liều đơn: £ 5%

Không bị đông băng (tiêu chuẩn này chỉ kiểm tra sau khi bảo quản hay vận chuyển theo dây chuyên lạnh, không phải tiêu chuẩn xuất xưởng của nhà sản xuất): Lọ vắc xin mẫu thử phải có tốc độ lắng cặn chậm hơn nhiều so với lọ chứng dương và không có sự tạo hạt hay h́nh ảnh bông tuyết lơ lửng trong huyền dịch vắc xin hay kết thành cục sau khi lắc.

Chất bảo quản

Chất bảo quản được sử dụng trong vắc xin DTP là thimerosal. Hàm lượng thimerosal cho phép là 0,005 - 0,02 %. Phụ lục 15.29.

Chất hấp phụ

Hàm lượng chất hấp phụ Al+++ được xác định dựa vào nguyên tắc phản ứng tạo muối Natri của acid EDTA (Etylendiamin tetra acetic) với ion nhôm, sau đó chuẩn độ EDTA thừa bằng dung dịch sulfat đồng 0,01M. Phụ lục 15.27.

Hàm lượng Al+++ trong vắc xin DTP hấp phụ không được quá 1,25 mg Al+++/ 1 liều tiêm cho người

 pH: 6,0 -7,0. Phụ lục 15.33.

Formaldehyde tồn dư: Tiêu chuẩn chấp thuận: £ 0,02%. Phụ lục 15.25.

Bảo quản và hạn dùng:

Ở nhiệt độ 2 - 80C vắc xin có thể giữ công hiệu 2 năm rưỡi.

Nhà sản xuất phải đưa ra khuyến cáo về điều kiện bảo quản và vận chuyển vắc xin DTP hấp phụ để đảm bảo rằng vắc xin đạt công hiệu theo yêu cầu cho đến khi hết hạn sử dụng như đă đăng kư và ghi trên nhăn. Vắc xin DTP hấp phụ phải được bảo quản sao cho không bị đông băng.

Hạn dùng của vắc xin phải được cơ quan kiểm định quốc gia chấp thuận và cố định, dựa vào các số liệu nghiên cứu tính ổn định của vắc xin và không được quá 2 năm rưỡi tính từ cuối thử nghiệm kiểm tra công hiệu (tính từ ngày tiêm miễn dịch trên động vật thí nghiệm).

Nhăn:

Những thông tin  đối với nhăn, hộp, tờ hướng dẫn sử dụng phải đáp ứng những yêu cầu quy định trong Thông tư số 04/2008/TT-BYT, ngày 12/5/2008 của Bộ Y tế về Hướng dẫn ghi nhăn thuốc.