BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM, NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU TRỊ, PHÒNG BỆNH


GS. PTS. Nguyễn Công Khanh

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM


Bệnh thương hàn (bao gồm cả phó thương hàn) là bệnh nhiễm khuẩn, lây lan tản phát, do trực khuẩn Salmonella typhi và Salmonella paratyphi

A,B,C, đó là trực khuẩn Gram âm.
Người là nguồn bệnh duy nhất, nguồn bệnh là người đang bị bệnh và người lành mang mầm bệnh.
Đường lây là từ phân-miệng, lây lan theo nguồn nước, thức ăn ô nhiễm trực khuẩn do tay bẩn.
Trẻ lớn mắc bệnh phổ biến hơn trẻ nhỏ.


TRIỆU CHỨNG, XÉT NGHIỆM, CHẨN ĐOÁN

Triệu chứng lâm sàng
Thời kì ủ bệnh: 10-15 ngày, hoàn toàn yên lặng.
Thời kì khởi phát (tuần lễ đầu): triệu chứng âm ỉ, tăng dần.
• Rối loạn tiêu hóa: chán ăn, buồn nôn, táo bón, bụng hơi trướng.
• Rối loạn thần kinh: mệt mỏi, mất ngủ, nhức đầu.
• Chảy máu cam.
• Sốt tăng dần, mạch chậm không đi đôi với nhiệt độ.
Chẩn đoán bệnh lúc này dựa vào cấy máu.
Thời kì toàn phát (tuần lễ thứ hai).
• Sốt hình cao nguyên, mạch không đi đôi với nhiệt độ.
• Li bì, mê sảng.
• Rối loạn tiêu hóa: đau bụng, phân lỏng, bụng trướng có hơi.
•  Lách to ít.
•  Nốt hồng ban ở vùng mạn sườn, thắt lưng.
Giai đoạn toàn phát kéo dài 2-3 tuần lễ, sau nhiệt độ hạ đột ngột, bệnh nhân tỉnh dần, lại sức dần.
Xét nghiệm chẩn đoán
• Bạch cầu hạ, đặc biệt là giảm bạch cầu hạt trung tính.

• Cấy máu ở thời kì khởi phát, tuần lễ đầu có thể dương tính.
• Cấy phân có thể thấy trực khuẩn thương hàn.
• Chẩn đoán huyết thanh Widal và Felix dương tính. Kháng thể O xuất hiện sớm ở ngày thứ 8-12, chỉ có giá trị khi động lực kháng thể tăng dần 1/100, 1/400, 1/800. Kháng thể H xuất hiện ngày thứ 10-15, tăng cao nhanh tới 1/1.600, rồi giảm dần.


BIẾN CHỨNG BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM


Biến chứng thường do độc tố, tiên lượng nặng,
•  Xuất huyết tiêu hóa.
• Thủng ruột, nguy hiểm nhất là thủng ruột tiềm tàng, khó chẩn đoán.
• Viêm cơ tim, trụy tim mạch,
•  Viêm não.


ĐIỀU TRỊ BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM


Kháng sinh, có thể dùng: Cloramphenicol 30-50mg/kg/ngày, hoặc: Ampicillin 50-100mg/kg/ngày.
Cotrimoxazol 40-60mg/kg/ngày.
Amoxicilin 50mg/kg/ngày.
Cefotaxim
Ceftriazone.
Dùng đường uống là tốt nhất, bệnh càng nặng, liều kháng sinh càng thấp, đủ thời gian 10-15 ngày, nếu thời gian ngắn hơn dễ tái phát.
Theo dõi bệnh nhi chặt chẽ để phát hiện các biến chứng.
Ăn uống: khi đang sốt, cho ăn thức ăn lỏng như sữa, nước súp, nước qủa. Khi hết sốt, cho ăn nửa lỏng, nửa đặc như cháo thịt, mì, cơm nát, trong 7 ngày, sau đó cho chế độ ăn bình thường.
Sốt cao dùng Paracetamol, trẻ 6-12 tháng cho 0,02 - 0,05g, trẻ 13 tháng đến 5 tuổi cho 0,1-0,2g, trẻ 6-12 tuổi cho 0,2-0,3g


DỰ PHÒNG BỆNH THƯƠNG HÀN Ở TRẺ EM


Vệ sinh chung: kiểm tra vệ sinh thực phẩm, phân, nước, rác, giữ gin vệ sinh ăn uống.
Tiêm chủng vacxin TAB, tiêm trong da 1/10ml, 3 lần, cách nhau 7-10 ngày.
Sau 6-12 tháng, cần tiêm nhắc lại để củng cố miễn dịch. Miễn dịch từ 2-4 năm. Không tiêm cho trẻ dưới 2 tuổi.